fbpx
Legnica

Legnica

Nie tylko miedź i radzieckie garnizony

Po trudnych dziejach, dziś Legnica jest uroczym patchwork’owym miastem. Odnalazła swoją drogę ku przyszłości, nie zapominając o bogatej, aczkolwiek skomplikowanej przeszłości. W tej dziwnej miejskiej zbitce można odnaleźć wiele interesujących punktów.

Legnica na przestrzeni stuleci

Historia Legnicy sięga VII wieku, z tego okresu pochodzą pierwsze udokumentowane ślady osadnictwa. Około 985 roku powstał tu nowy gród w formie tzw. „grodu piastowskiego”.  Osada systematycznie rozwijała się. Jednym z ważniejszych wydarzeń dla miasta była słynna bitwa z Mongołami, która miała miejsce pod Legnicą obok obecnej miejscowości Legnickie Pole w 1241 r. W XII wieku dzięki lokacji na prawie magdeburskim, u podnóża zamku zaczęło rozrastać się miasto. Do tego, doskonała lokalizacja Legnicy – na skrzyżowaniu szlaków handlowych – spowodowała rozwój handlu i rzemiosła.

W 1675 roku miasto dostało się pod panowanie Habsburgów. W 1740 roku Legnica, wraz z całym regionem stała się częścią państwa pruskiego. Od tego okresu miasto staje się garnizonem wojsk pruskich. Po II wojnie światowej tradycja garnizonowa był podtrzymywana, dzięki dobrze zachowanym poniemieckim obiektom wojskowym. Do 1993 roku w mieście stacjonowała Północna Grupa Wojsk Armii Radzieckiej.

Niestety II wojna światowa i czasy powojenne spowodowały ogromne starty w tkance miejskiej, a skutki zniszczeń do dziś są odczuwalne.  Zabytkowy układ urbanistyczny został zniszczony poprzez stawianie bloków mieszkalnych w centrum miasta.

Po trudnych dziejach, dziś Legnica przyciąga ciekawskich turystów. Nie ma co się dziwić, gdyż w mieście można odnaleźć wiele interesujących punktów.

Co warto zobaczyć w mieście?

Jedną z najważniejszych budowli Legnicy jest zamek. Był on przez ponad 750 lat siedzibą i symbolem władzy terytorialnej: książąt piastowskich do 1675 roku, starostów habsburskich do 1741 roku, w końcu od 1809 do 1945 roku pruskich i niemieckich urzędów rejencyjnych. Obecnie w zamku znajdują się instytucje oświatowe.

Dzisiejszy zamek jest wynikiem ciągłych zmian budowlanych zachodzących w duchu kolejnych epok, a także rujnującym go doszczętnie wielkim pożarom z lat 1711, 1835 i 1945. Gmach został zniszczony pod koniec II wojny światowej (blisko w siedemdziesięciu procentach). Został odbudowany w latach 1960-1970. Budowla z dawnych czasów zachowała dwie gotyckie wieże: ośmioboczna św. Piotra i okrągła św. Jadwigi. Na dziedzińcu znajdują się kamienno-ceglane pozostałości romańskiej kaplicy św. Benedykta i Wawrzyńca. Obok zamku stoi zachowana w bardzo dobrym stanie wieża Bramy Głogowskiej.

Legnickie kościoły

Dawny kościół św. Maurycego

Idąc od zamku ulicą Zamkową, dotrzemy do dawnego kościoła benedyktynek pw. św. Maurycego, który jest obecnie częścią zespołu budynków I Liceum Ogólnokształcącego. Barokową fasadę wieńczy szczyt z krzyżem. Do dziś można podziwiać bogatą dekorację stiukową wokół plafonów. Portal zdobi kartusz inskrypcyjny i figury świętych Benedykta, Maurycego i Scholastyki.

W pobliżu znajduje się Ewangelicki Kościół Marii Panny

Kościół Mariacki to jeden z najstarszych obiektów sakralnych w mieście, wzmiankowany już w XII wieku, kiedy istniał już pierwszy murowany budynek. Według podań, to właśnie w tej świątyni Henryk Pobożny wysłuchał mszy w przeddzień bitwy z Mongołami 9 kwietnia 1241 roku. Po tym jak kościół spłonął w wielkim pożarze miasta w 1338 roku, wzniesiono nowy, czterokrotnie większy obiekt.  W XIX wieku przebudowano ponownie świątynię – podwyższono wówczas nawy boczne przekształcając kościół bazylikowy w halowy. Nadbudowano również północną wieżę, by wysokością odpowiadała wieży południowej, a między nimi umieszczono zegar. Na początku XX wieku pojawiły się w kościele piękne witraże, a wcześniej wnętrze pomalowano w geometryczne „mauretańskie” wzory. W 1908 roku przekazano kościół gminie ewangelicko-augsburskiej.

Kościół św. Jana Chrzciciela i dawne kolegium jezuickie

Barokowy kościół św. Jana Chrzciciela wzniesiony został przez jezuitów w latach 1714-1729. Okazała świątynia odznacza się reprezentacyjną, bogato rozczłonkowaną fasadą o płynnej linii. Boczne wieże zakończone ażurowymi hełmami nadają kościołowi dostojeństwa. Troje drzwi wejściowych z artystycznymi okuciami stanowi cenny przykład ślusarstwa XVIII-wiecznego. W środku zobaczymy neorenesansowy ołtarz, klasycystyczny ołtarz boczny, przeniesiony z refektarza. Świątynię zdobią barokowe obrazy: Chrzest Chrystusa i św. Jana Nepomucena, bogato dekorowane konfesjonały. We wnętrzu znajdują się sarkofagi fundatorów kościoła i kolegium Johanna Ernsta i Eleonor von Sprintzensteinów oraz regencyjna chrzcielnica z metalową przykrywą. W roku 1947 kościół wraz z klasztorem przejęli franciszkanie.

Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła

Wzrok przyciąga oczywiście potężna bryła Katedry. Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła po raz pierwszy była wzmiankowana w 1208 roku. Obecna świątynia wzniesiony został w latach 1333–1380. W latach 1892–1894  kościół został gruntownie przebudowany w stylu neogotyckim. W Katedrze zachowało się wiele zabytkowych elementów wystroju, które świadczą o bogatej przeszłości miasta jak i świątyni. Skarbem jest renesansowa ambona, barokowy ołtarz czy pochodzące z XIV wieku posągi apostołów.

Wnętrze Katedry w Legnicy, fot. M.Lenar

Akademia Rycerska

W przeszłości akademie rycerskie były elitarnymi szkołami. Uczęszczającą do nich młodzież szlachecką przygotowywano do pełnienia funkcji dowódczych w wojsku, bądź do kariery w służbie dworskiej. Rozwijały się w Europie w XVII i XVIII wieku.
Józefińską Królewską Akademię Rycerską w Legnicy proklamowano na mocy dekretu cesarza Józefa I Habsburga w 1708 roku. Uczelnia miała charakter parytetowy, tzn. służyła zarówno protestantom, jak i katolikom, co było ewenementem na Śląsku. Pod panowaniem Pruskim istniało w budynku gimnazjum. Po 1945 roku budynki dawnej akademii zostały przejęte przez wojska radzieckie i wykorzystywane były jako magazyny. Legnicki samorząd przejął je dopiero w 1978 roku, w 1989 roku przystąpiono do odnawiania kompleksu.
Na początku XVIII wieku najważniejszym elementem akademii była sala maneżowa, niezbędna do nauki jazdy konnej. Wzniesiono ją na parceli u zbiegu dzisiejszych ulic B. Bilsego i Ojców Zbigniewa i Michała.
Legnicka akademia, dziś jest siedzibą Legnickiego Centrum Kultury, Zespołu Szkół Muzycznych i częściowo wykorzystywana przez Muzeum Miedzi. W Centrum Kultury organizowane są koncerty, jak np.: Ogólnopolski Turniej Chórów „Legnica Cantat” i Conversatorium Organowe.
Sale dawnej akademii służą legniczanom i miejskim instytucjom jako miejsca wydarzeń artystycznych, kulturalnych, społecznych oraz konferencji. Natomiast wspaniale odrestaurowana Sala Królewska zyskała sławę jednego z najpiękniejszych, reprezentacyjnych wnętrz w regionie.

Stary Ratusz

Spacerując po Legnicy nie sposób nie zauważyć budynku Starego Ratusza, który przypomina barokowy pałac i jest uznawany za najciekawszą na Dolnym Śląsku realizację tego typu architektury miejskiej. Stary Ratusz wybudowano go w latach 1737-1741. Obecnie budynek połączony jest z teatrem. W latach 20tych XX wieku przebudowano obiekt, wieżę nakryto neobarokowym hełmem. Natomiast dach zyskał konstrukcję mansardową z lukarnami, które od strony południowej i zachodniej połączono attyką. Ciekawą bryłę uzupełniają schody wachlarzowe, które prowadzą wprost na piętro.
Po wojnie Stary Ratusz został przejęty przez stacjonujące w Legnicy wojska radzieckie. Obecnie mieszczą się tu biura Teatru Modrzejewskiej, sala klubowa i garderoby aktorów, pracownia plastyczna oraz archiwum teatru. Natomiast w holu Starego Ratusza często odbywają się wystawy lokalnych artystów. W przyziemiu barokowej budowli, zgodnie z przedwojenną tradycją, mieści się Kawiarnia Ratuszowa.

Mimo, że centrum Legnicy zostało drastycznie zniszczone i zmienione po wojnie, to zachowało się kilka wyjątkowych budynków.

Stary Ratusz i Katedra, fot. M. Lenar

Wiekowe kamienice

Dom „Pod Przepiórczym Koszem” to pochodząca z XIV wieku, narożna kamieniczka usytuowana w zabudowie śródrynkowej naprzeciw gmachu teatru. Elewacja jest ozdobiona sgraffitem z XVI wieku. Budynek swoją nazwę zawdzięcza oryginalnemu, cylindrycznemu wykuszowi na wysokości I i II piętra. Co ciekawe, przez wiele lat sgraffito było przykryte warstwami tynków, dzięki temu jest obecnie tak dobrze zachowane. W Legnicy jest sześć kamieniczek zdobionych techniką sgraffita, przez co Legnica posiada najliczniejszy na Śląsku tego typu zespół dekoracji architektonicznej.

Kamienica „Pod przepiórczym koszem”, Legnica, fot. M.Lenar

Kolejnym wspaniałym obiektem jest renesansowa kamienica Scholza. Elewacja budynku ozdobiona została w 1611 roku niezwykłym ornamentem sgraffitowym. Zdobienia składają się z motywów geometrycznych, roślinnych oraz przedstawień figuralnych.  Między oknami I piętra, w arkadach przedstawiono siedem postaci kobiecych oraz dwie męskie. Wizerunki kobiet to personifikacje Siedmiu Sztuk Wyzwolonych: Gramatyki, Dialektyki, Retoryki, Muzyki, Arytmetyki, Geometrii i Astronomii. Postacie mężczyzn przedstawiają twórcę dekoracji mistrza Giovanniniego oraz jego pomocnika. Sgraffita zakryto tynkami w końcu XIX w., a odsłonięto w 1972 r.

Kamienice Śledziowe (także: Śledziówki) ciekawy zespół ośmiu trójkondygnacyjnych zabytkowych kamienic mieszczących się tuż obok Starego Ratusza. Powstały one na miejscu średniowiecznych kramów rybnych. Kamieniczki uległy licznym przebudowom, mimo to, dwie z nich zdobi renesansowe sgraffito.

Kamienice Śledziowe, Legnica, fot. M. Lenar

Legnica to miasto, które swój charakter zawdzięcza trochę Piastom, trochę panowaniu austriackiemu a trochę pruskiemu. Miasto musiało przetrwać II wojnę światową, a później poradzić sobie z obecnością wojsk sowieckich. Teraz Legnica jest w XXI-wiecznej Polsce. Każdy zostawił coś po sobie, tak jak każda epoka. Na jego obszarze znajdują się obiekty pochodzące z średniowiecza jak Zamek Piastowski czy Katedra. Przedstawicielami renesansu są malownicze miejskie kamienice. Wielbiciele XIX wieku czy pierwszych lat XX wieku, również odnajdą wiele „neo” budynków, jak chociażby budynek nowego Ratusza. Wszystko to powoduje, że Legnica jest wyjątkowym miastem, godny dokładniejszego poznania.

Julia

Wytrawna podróżniczka palcem po mapie, wielbicielka legend i podań nie tylko dolnośląskich.

Zobacz artykuły

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *