fbpx
Kamieniec Ząbkowicki, budynki pocysterskie

Kamieniec Ząbkowicki

Opactwo Cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim

Travello » Gdzie pojechać? » Ziemia Kłodzka » Kamieniec Ząbkowicki

Kamieniec Ząbkowicki zdominowany jest historią Marianny Orańskiej i jej wymarzonego pałacu. Znacznie wcześniej pojawili się tu cystersi, którzy zostawili po sobie niezwykłe dziedzictwo kulturalne i sakralne.

Opactwo Cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim

  • Jak dojechać: pociągiem (z Wrocławia lub od strony Kudowy-Zdrój), samochodem, autobusem
  • Warto zobaczyć zespół klasztorny cystersów, zespół pałacowy z XIX w.

Kamieniec Ząbkowicki to nie tylko baśniowy pałac Marianny Orańskiej. Przez malowniczą wieś biegnie Szlak Cysterski. Zakonnicy z Lubiąża postanowili, właśnie tutaj zlokalizować kolejne opactwo. Wiadomym jest, że zakon cystersów znany był z rozbudowanej sieci klasztorów w całej Europie. W 1247 roku na miejsce usuniętych augustianów przybyli cystersi. Początkowo dochodziło do sporów między zakonami. Ostatecznie w 1251 roku papież Innocenty IV zatwierdził objęcie przez cystersów ziemi kamienickiej.

Obowiązki zakonników

Domeną cystersów było rolnictwo i hodowla trzody. Mnisi zajmowali się nie tylko uprawą roli, rozwijano też przemysł. Zakonnicy wytwarzali piwo i inne alkohole, a wyroby sprzedawali do wiejskich karczm. W obrębie klasztoru działy warsztaty tkackie. Produkty te zaspakajały potrzeby klasztoru, ludności wsi klasztornych i były sprzedawane na targu (m.in. w Bardzie).

Kolejną gałęzią przemysłu było młynarstwo. Młyny klasztorne przerabiały głównie zboże z folwarków należących do opactwa, poza tym zdarzało się, że korzystali z nich inni ludzie. Co ciekawe, cystersi jako jedni z pierwszych na Dolnym Śląsku zaczęli budować młyny wodne. Jeden z takich młynów znajdował się na terenie klasztoru. Napędzany był wodą doprowadzoną przez kanał Młynówka.
Pierwsze 2 stulecia opactwa w Kamieńcu Ząbkowickim minęły spokojnie, a klasztor systematycznie rozrastał się.Co więcej, cystersi dbali też o rozwój działalność kulturalnej, zwłaszcza w zakresie piśmiennictwa historycznego i liturgicznego.

Opactwo cysterskie w Kamieńcu Ząbkowickim
Kościół pocysterski w Kamieńcu Ząbkowickim / fot. Mariusz Stępień / CC BY-SA 3.0

Rozwój opactwa

Pod koniec XIII wieku zaczęła się budowa kościoła, która trwała do połowy następnego wieku. Wówczas wprowadzono również nowe gotyckie założenia klasztorne.

W XV wieku wojny husyckie doprowadziły opactwo do ruiny. Trudną sytuację pogorszyła powódź w 1496 roku. Kamieniecki klasztor zaczął podupadać gospodarczo. W XVII wieku klasztor został ograbiony i zdewastowany w wyniku wojny trzydziestoletniej.

Do dawnej świetności klasztor zaczął wracać w połowie XVII wieku. Kolejni opaci zapoczątkowali proces przebudowy klasztoru i kościoła w stylu barkowym. W Kamieńcu Ząbkowickim pracował również Michał Willmann, którego obrazy zdobiły już opactwo w Lubiążu.

Wówczas zostało odnowione życie religijne i intelektualne, do klasztoru zostali sprowadzeni wykształceni mnisi, którzy tchnęli w starą strukturę nowe spojrzenie na wiarę zakonników jak i wiernych. Odbudowano gospodarkę rolną i rzemiosło. Był to czas, kiedy szczególnie dbano o zachowanie reguły klasztornej, kształcenie braci zakonnych. Systematycznie unowocześniano produkcję folwarczną. W drugiej połowie XVIII wieku konwent liczył 58 członków.

Okres prosperity zakończyły wojny Śląskie (1740-1763). Co ciekawe, Fryderyk II schronił się w murach kamienieckiego klasztoru, po przegranej bitwie z wojskami austriackimi. W kolejnych latach król Prus Fryderyk II powracał kilkakrotnie do tego miejsca. Zawierucha wojenna odcisnęła piętno na terenach cysterskich, opactwo już nigdy nie podniosło się z ruiny.

Reformy wprowadzane przez Fryderyka II dodatkowo obciążają klasztor. Koniec opactwa nastąpił w 1810 roku – nie tylko za rządów Fryderyka Wilhelma III wprowadzono sekularyzację dóbr kościelnych.
W 1812 roku przeniesiono część zbiorów bibliotecznych opactwa do Wrocławia, pozostałe dzieła sprzedano lub zniszczono. Dwa lata później Księżniczka Wilhelmina Fryderyka Luiza Orańska kupuje posiadłości klasztorne Kamieńca i Henrykowa. Książe Orański, późniejszy król Niderlandów, przebywa tu kilka miesięcy na wygnaniu.
Do wielkiego nieszczęścia doszło w 1817 roku, kiedy wybuchł pożar klasztoru, nawa poprzeczna, sala kapituły i refektarz spłonęły doszczętnie. Natomiast w kościele najbardziej ucierpiało prezbiterium.

W czasie II wojny światowej w klasztorze i kościele mieściła się największa na Śląsku składnica dzieł sztuki i archiwaliów.

Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Starszego

Pierwotnie kościół opactwa cysterskiego w Kamieńcu Ząbkowickim zbudowany był w stylu gotyckim. Warto zaznaczyć, że jest to pierwsza na ziemiach polskich i jedyna pocysterska świątynia halowa. Jest to budowla trójnawowa z transeptem, ze sklepieniami żebrowo-krzyżowymi z 1400. Na przełomie XVII i XVIII wieku przebudowano kościół w stylu barokowym. W 1722 roku kościół oprócz Wniebowzięcia NMP otrzymał wezwanie św. Jakuba Starszego.

Ołtarz główny w świątyni, jeden z najwyższych, drewnianych ołtarzy w Polsce został wykonany w warsztacie Chritopha Koenigera z Wrocławia. Centralną jego część zajmuje obraz Michała Willmanna Wniebowzięcie NMP. W pobliżu mieści się inny, owalny obraz Willmanna przedstawiający Trójcę Świętą. Obydwa wykonano w 1705, niedługo przed śmiercią artysty.
Uwagę przyciąga ambona z 1708 roku, autorstwa Ch. Königera. W górnej części znajduje się scena z odpoczywającym pod drzewem Jakubem, któremu we śnie objawił się Bóg i aniołowie. Wnętrze kościoła urozmaicają liczne ołtarze i kaplice kościelne.

Z pozostałych zabudowań klasztornych pozostały tylko niektóre obiekty. W dawnym budynku opackim znajduje się oddział Archiwum Państwowego we Wrocławiu.

Julia

Wytrawna podróżniczka palcem po mapie, wielbicielka legend i podań nie tylko dolnośląskich.

Zobacz artykuły

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *